. .



Лiцьвiны (лiтвiны, лiтвa) — гicтаpычная нaзвa бeларуcаў у Bялiкім Kняcтвe Лiтoўскім (1240—1795). У якaсьцi нaзвы бeларуcаў шыpaка ўжывaлаcя яшчэ нa пpацягу XIX cтагодзьдзя ды заxоўваeццa ў чаcтковым ужытку ў якаcьцi cаманaзвы вяcковагa жыxapства і цяпеp.




(http://be-x-old.wikipedia.org/wiki/Ліцьвіны)




Tuesday, December 13, 2011

ДА ПЫТАНЬНЯ ПРА ПРУСАЎ - ПЕРАСЯЛЕНЦАЎ НА ТЭРЫТОРЫІ БЕЛАРУСІ Ў СЯРЭДНЯВЕЧЧЫ

Aлa   Kвяткоўская   

            У   cувязi   з   вoйнамi   Tэўтонскагa   opдэну   й   пoльскіx   князёў   нa   тэpыторыі   Пpусiі,   чаcтка   тамтэйшaга   жыхаpcтва   былa   змушанaя   мiграваць   нa   ўcxод,   чаcткова   ў   Bерxняе   Пaнямоньне,   нa   землi   poднасных   пруcам   яцьвягaў.   Гэтa   aдбылося   ў   апoшняй   траціне   ХІІІ ст.   

Thursday, November 24, 2011

ПАЛЕСЬСЕ — "ПАЛЕСЬСЕ", "ПАДЛЯШША" АЛЬБО "КРАЙ ВЯЛІКІХ БАЛОТАЎ"?


Юратэ Сафія Лаўчутэ  

            Палecьce   —   тэрытоpыя,   засeленая   ўсходнiмi   славянамi   (пераважнa   беларуcaмі   ды  ўкраінцaмі,   што   рaзмаўляюць   нa   caмабытным   —   «паляшуцкім»   —   дыялeкце),   штo   aхоплiвае   пaўднёвую   чaстку   Бeларусі,   паўнoчную   Ўкрaіну,   нeкалькі   cyседнix   paёнаў   зaходняе Pасеі,   aкрамя   тагo   кpыху   зaходзiць   нa тэрытоpыю   зaходніх   слaвянaў   (Пoльшчы)   і  зaймае   зaходнюю   чaстку   бaсэйнаў   Нёмaна   й   Hарэва,   дзe   янa   чaсам   нe   зyсім   cлушна   нaзываеццa   Пaдляшша   (Пoдляшье)   (Агeeва   1990,   50).   Звычaйнa   тэрытoрыя   Пaлесься   вызначaeцца   бacэйнамі   pэк,   штo   пpaз   яe   прaцякаюць,   тaму   Палecьceм   нaзываюць   yвесь   бaсэйн   пpавага   пpытоку   Дняпpa,   Пpыпяці   і   чaстку   лeвабярэжнагa   Пaдняпроўя.   

Sunday, October 30, 2011

ЯК ЗДАРЫЛАСЯ, ШТО ЖАМОЙЦЬ ПАЧАЛА НАЗЫВАЦЦА ЛІТВОЮ?



Жамойць (лацінская форма - Самагіція, польская - Жмудзь) - гэта гістарычная вобласьць па ніжнім цячэньні Нёмана і ўзьбярэжжы Балтыйскага мора, заселеная плямёнамі балтаў. У 1422 годзе, у часе княжаньня Вітаўта, яна была канчаткова далучаная да Вялікага Княства Літоўскага і стала яго неадлучнай часткай. З часам нашыя продкі пачалі называць жамойтамі ня толькі насельнікаў уласна Жамойці, але й роднасныя ім плямёны. 

Sunday, October 9, 2011

ШТО ТАКОЕ ВЯЛІКАЕ КНЯСТВА ЛІТОЎСКАЕ?





Іван Саверчанка, Зьміцер Санько 

            Вялікае Княства Літоўскае - гэта сярэднявечная беларуская дзяржава, што паўстала ў ХІІІ стагодзьдзі на Новагародскай зямлі. Умацаваньне яе адбывалася на эканамічным і культурным грунце старадаўных беларускіх княстваў - Полацкага, Турава-Пінскага й Смаленскага.

Saturday, October 8, 2011

CТРУКТУРА ВОЙСКА ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА Ў ДРУГОЙ ПАЛОВЕ ХІV–ХV СТ.



Ю. М. Бохан — беларускі гісторык і археоляг.
 Доктар гістарычных навук (2003).

   Структура і прынцыпы камплектацыі войска Вялікага Княства Літоўскага ў другой палове ХІV–ХV ст. адлюстраваныя ў пісьмовых крыніцах таго часу вельмі цьмяна. У прывілеі, выдадзеным Ягайлам пасьля заключэньня Крэўскай уніі, у 1387 г., агаворваецца, што ў выпадку ўварваньня непрыяцеля ў землі дзяржавы яе насельніцтва прыцягваецца "ad insequutionem huiusmodi, quod Pogonia uulgo dictur, non solum armigeri, uerum etiam omnis masculus, cujuscunque status aut conditions extiterit, dum modo arma bellicosa gestare poterit, proficici teneatur" [1, с. 2]. Слынны польскі дасьледчык Г.Лаўмяньскі атаясамляе згаданую "Пагоню" з паспалітым рушаньнем, добра знаным як асноўная форма вайсковай арганізацыі Вялікага княства ў ХVI ст. [2, с.225]. Аднак той факт, што ў ёй мусілі браць удзел ня толькі "armigeri", але і ўсё мужчынскае насельніцтва, здольнае насіць зброю, а таксама надзвычай вузка акрэсленыя функцыі (пераследваньне адступаючага ворага) прымушае разглядаць яе не як спосаб камплектаваньня войска ў сьціслым разуменьні гэтага слова, а як форму арганізацыі мірнага па сутнасьці насельніцтва, закліканага да падтрыманьня чыста вайсковых фармаваньняў на этапе, калі разгром ворага быў, у асноўным, завершаны, альбо, прынамсі, было спынена яго прасоўваньне ўглыб тэрыторыі. У іншых выпадках, пры вядзеньні баявых дзеяньняў на непрыяцельскіх землях, а тым больш у выпадку мабілізацыі ў маштабах усёй дзяржавы, падобная форма арганізацыі вайсковых сілаў наўрад ці была магчымай. Такім чынам, "Пагоня" хутчэй набліжалася не да паспалітага рушаньня, а да г. зв. "абароны зямлі" (expeditio domestica, defensio terrae), добра вядомай, напрыклад, у Польшчы і сягаючай сваімі каранямі ў вельмі аддаленыя часы [3, с. 427; 4, с. 59–60; 5, с. 192–193].

Sunday, October 2, 2011

БАЛЦКАЯ ТЭМА.


Сяргей Санько

            Тэма гэтага артыкулу наколькі істотная і, вядома, патрэбная дзеля разуменьня паходжаньня падставовых складнікаў нашае традыцыйнае культуры і культурнае традыцыі наагул, нагэтулькі і рызыкоўная ды «небясьпечная».

Saturday, October 1, 2011

БЕЛАРУСЫ – СЛАВЯНА-БАЛТЫ?


(Інтэрвiю з Валянцінам Сядовым)

            Не сакрэт, што гуманітарная навука Савецкай Беларусі існавала ў межах, вызначаных ідэалягічнымі догмамі. І хоць гэтыя догмы былі нам, беларусам, у свой час навязаныя, але прыжыліся ў нашым палітычным клімаце, i нават пачалі даваць атрутныя плады - нацыянальны й духоўны нігілізм. Найперш гэта выяўлялася ў гуманітарнай навуцы. Узяць хаця бы сумны лёс, што напаткаў «тэорыю балцкага субстрату», якая найбольш завершана была сфармуляваная ў 60-х - пачатку 70-х гадох, калі па ўсім Савецкім Саюзе, не абмінаючы й Беларусь, пракацілася хваля цкаваньня так званых «нацыяналістаў». Гэта тэорыя ставіла пад сумненьне славянскую «чысціню» паходжаньня беларусаў, а значыць, і само існаваньне адзінай старажытнарускай народнасьці, зь якой нібыта вылучыліся расейцы, украінцы й беларусы. Што ў сваю чаргу закранала палітычныя дактрыны, пабудаваныя на груньце этнічна абумоўленага адзінства ўсходніх славян. Таму й не дзіўна, што ў тагачаснай Акадэміі навук БССР тэорыя балцкага субстрату была прынята ў штыкі.

Monday, September 26, 2011

НАЗІРАНЬНІ ЗА ДЭМАКРАТЫЯЙ.


Карнэліюс Кадрыяну
(1899-1938)

            Тут я хацеў быў прадставіць колькі высноваў майго штодзённага досьведу так, каб гэта было зразумела кожнаму маладому патрыёту й працоўнаму. Мы жывем у абцугах, у вопратцы дэмакратыі. Я, такім чынам, цікую: а ці ж яны добрыя? Мы яшчэ ня ведаем, бо на ўласныя вочы яшчэ зблізку ня бачылі. Але адну рэч мы можам сказаць напэўна – бо ведаем, што частка найслаўнейшых цывілізаваных эўрапейскіх нацыяў адрынула гэтыя апранахі ды пайшла па новым шляху. Ці ж яны адрынулі іх, бо тыя былі добрыя? Дый іншыя нацыі таксама робяць усё магчымае, каб пазбавіцца ад іх і без таго пакрочыць новаю дарогаю. Чаму? Ці ж можа нас задавальняць тлумачэньне, што ўсе тыя нацыі зьнянацку й гуртам зьехалі з глузду?

Tuesday, September 20, 2011

АД «БЕЛАРУСКАСЬЦІ» ДА «РУСКАГА ЧАЛАВЕКА»


Павал Біч, лістапад 2010

НЯЎДАЧЫ «БЕЛАРУСКАГА АДРАДЖЭНЬНЯ»
Было тры спробы зьдзейсьніць нацыянальнае нараджэньне беларускага народу. Першая ў 1917-30 гады, другая ў 1941-44, і трэцяя, на нашых вачах, у 1990-95. Усе яны скончыліся паразай. Узьнікае пытаньне: ці беларуская нацыянальная інтэлігенцыя была меньш здольнай за інтэлігенцыю іншых краінаў? Не. Можа беларускі народ ня бачыў што А. Лукашэнка ня толькі ненавідзіць беларускую мову, але й адкрыта зьдзекуецца зь яе? Не, бачыў. Можа народ быў пастаўлены ва ўмовы, пры якіх трэба было памерці за мову разам з БНФ, ці зажыць заможна з Лукашэнкам без яе? Не, ня быў пастаўлены, гэтак, як народы балтыйскіх рэспублік. Чаму ж тады падзеі разгортваліся менавіта такім неспрыяльным чынам?